Konsinye, malın satılmak üzere teslim edildiği ama mülkiyetinin devredilmediği bir çalışma biçimidir. Mal fiziksel olarak karşı taraftadır, satılana kadar sahibi hâlâ ilk göndericidir. Satılırsa bedeli ödenir, satılmazsa mal geri döner.
Esnaf arasında "emanet mal", "satılırsa ödenir" ya da "malı bırak, satınca hesaplaşırız" diye anılan yöntem budur. Uygulamada en çok karıştırılan nokta da burada: sözlü anlaşmayla bırakılan mal, belgesi düzgün düzenlenmediğinde konsinye sayılmaz ve iş ters gittiğinde mal sahibi elindeki tek dayanaktan olur.
Taraflar ne diye anılır?
- Konsinyatör: Malın sahibi, malı gönderen taraf.
- Konsinyi: Malı satmak üzere teslim alan taraf.
- Nihai alıcı: Malı konsinyiden satın alan müşteri.
Konsinyi malı satın almış değildir, satışa aracılık eder. Bu yüzden mal onun stoğuna girmez, sattığında kâr veya komisyon alır.
Normal satıştan farkı ne?
Tek cümleyle: normal satışta mülkiyet teslimle geçer, konsinyede satışla geçer.
Bu farkın pratikteki karşılıkları şunlar:
- İade: Konsinyede satılmayan mal geri istenebilir ve bedeli talep edilemez. Normal satışta alıcı malı ancak ayıplıysa veya sözleşmeye aykırıysa iade edebilir.
- Sermaye: Konsinyi malı satın almadığı için para bağlamaz. Normal satışta alıcı bedeli baştan öder ya da borçlanır.
- Risk: Satılmayan malın riski konsinyatörde kalır. Normal satışta risk alıcıya geçmiştir.
- Stok: Satılmayan konsinye mallar, fiziksel olarak konsinyide dursa bile konsinyatörün stoğunda görünür.
Hangi sektörlerde kullanılır?
Yöntem, satışın belirsiz olduğu ya da ürünün pahalı olduğu her yerde işe yarıyor: ikinci el araç galerileri, kitap ve kırtasiye dağıtımı, giyim ve ayakkabı, mobilya, kuyum, kozmetik, gıda dağıtımı ve süreli yayın satışı. Dış ticarette de konsinye ihracat adıyla uygulanıyor.
Ortak nokta şu: konsinyi ürünü satın almaya çekiniyor, konsinyatör de ürünün rafta görünmesini istiyor. Konsinye bu iki isteği aynı anda karşılıyor.
Belge düzeni: burada hata yapılıyor
Konsinye, muhasebe tarafında sıradan satıştan farklı işler. En sık yapılan yanlış, malı gönderirken hemen fatura kesmek.
Sevk irsaliyesine zorunlu şerh
Mal gönderilirken sevk irsaliyesi düzenlenir ve üzerine malın konsinye olarak gönderildiği açıkça yazılır. Bu şerh isteğe bağlı değil; irsaliyeyi sıradan bir sevkiyattan ayıran tek işaret odur. e-İrsaliye kullanan mükellefler aynı açıklamayı elektronik belgenin açıklama alanına yazar.
Şerh atılmazsa belge, malın satılmak üzere teslim edildiğini değil doğrudan satıldığını gösterir hale gelir.
Fatura, malı gönderirken değil satılınca kesilir
Bu, konsinyenin en ayırt edici kuralıdır. Fatura, irsaliye tarihinden itibaren değil, konsinyinin malı nihai alıcıya sattığı tarihten itibaren 7 gün içinde düzenlenir. Üstelik fiilen satılan miktar üzerinden.
Yani 100 parça mal gönderdiyseniz ve konsinyi 40 parça sattıysa, fatura 40 parça için ve o satış tarihine bağlı olarak kesilir. Kalan 60 parça hâlâ sizin malınızdır.
Konsinyi, satışı gerçekleştirdiğinde konsinyatöre haber vermek zorundadır. Bildirmezse konsinyatör faturayı zamanında kesemez; konsinyi de alış faturası eline geçmeden malı stoğuna alamaz ve satış bedelini hasılat olarak kaydedemez.
KDV ne zaman doğar?
Malın konsinyiye gönderilmesi bir teslim sayılmadığı için o aşamada KDV doğmaz. Konsinye amacıyla düzenlenen sevk irsaliyesi, KDV açısından teslimi belgeleyen bir evrak değildir.
KDV yükümlülüğü, mal nihai alıcıya teslim edildiğinde doğar. Bu tarih hem konsinyatör hem konsinyi açısından bağlayıcıdır.
Pratik bir uyarı: 7 günlük fatura süresinin iki ayrı takvim ayına sarkmaması gerekir. Ayın son günlerinde yapılan satışlarda dönem kayması yaşanmaması için fatura ay içinde düzenlenmelidir.
Sözleşmede mutlaka yazması gerekenler
Konsinye ilişkisi Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde kurulur ve büyük ölçüde tarafların anlaşmasına bağlıdır. Yazılı sözleşme yoksa uyuşmazlıkta herkesin elinde farklı bir hikâye kalır.
Sözleşmede şunlar açıkça yer almalı:
- Malın tanımı: Ürün adı, model, adet, varsa seri numarası ve birim değeri.
- Satış süresi: Malın ne kadar süreyle satışta kalacağı ve süre sonunda ne olacağı.
- Fiyat yetkisi: Satış fiyatını kim belirliyor, konsinyi indirim yapabiliyor mu.
- Komisyon veya kâr payı: Oran mı, sabit tutar mı, hangi bedel üzerinden hesaplanıyor.
- Bildirim ve hesaplaşma: Satışların hangi aralıklarla bildirileceği ve ödemenin kaç gün içinde yapılacağı.
- Muhafaza sorumluluğu: Mal konsinyide dururken hasar, kayıp veya hırsızlık olursa zararı kim karşılıyor.
- İade koşulları: Satılmayan mal ne durumda geri verilecek, iade nakliyesini kim üstlenecek.
- Sigorta: Değeri yüksek mallarda sigortayı hangi tarafın yaptıracağı.
Mal sahibi açısından en kritik iki madde muhafaza sorumluluğu ile hesaplaşma takvimidir. Uygulamadaki anlaşmazlıkların çoğu "mal hasar gördü, kim ödeyecek" ve "sattı ama parayı göndermiyor" başlıklarından çıkıyor.
Mal sahibinin gözden kaçırdığı riskler
Mülkiyet sizde ama mal sizde değil. Konsinyinin işleri bozulur, hakkında icra takibi başlarsa mağazadaki mallar haciz sırasında karşı tarafın malı sayılabilir. Malın size ait olduğunu ispat edecek belge sevk irsaliyesi ve sözleşmedir. Bu yüzden şerh atılmış irsaliyeyi ve imzalı sözleşmeyi saklamak, iyi niyetten çok daha fazlasını sağlar.
Satış bildirilmezse haberiniz olmaz. Malın satılıp satılmadığını konsinyiden öğreniyorsunuz. Düzenli bildirim yükümlülüğü ve periyodik sayım hakkı sözleşmeye yazılmazsa denetim aracınız kalmaz.
Ödeme gecikmesi olağanlaşır. "Sattım ama tahsil edemedim" cümlesi konsinyede çok duyulur. Ödeme takvimi ve gecikme faizi yazılı değilse elinizde yaptırım kalmaz.
Uzun süre satılmayan mal değer kaybeder. Sezonluk veya modaya bağlı üründe süre sınırı koymamak, malı geri aldığınızda satılamaz hâle gelmiş olmasıyla sonuçlanır.
Konsinyi tarafının riskleri
Konsinyi için de yöntem risksiz değildir. Mal deposunda yer kaplar, sergileme ve muhafaza maliyeti doğurur, hasardan çoğu zaman kendisi sorumludur. Talep görmeyen ürünle raf işgal etmek de bir maliyettir.
Ayrıca satış sonrası müşteri ilişkisini konsinyi yürütür. Ürün ayıplı çıktığında müşterinin muhatabı satışı yapan taraftır; konsinyatörle arasındaki rücu ilişkisi sözleşmede tanımlı değilse konsinyi arada kalır.
Kısa yanıtlar
Konsinye mal stoğuma girer mi? Hayır. Mal satılana kadar konsinyatörün stoğunda görünür.
Malı gönderirken fatura kesmeli miyim? Hayır. Fatura, konsinyi malı sattığında ve satılan miktar üzerinden kesilir.
Sözlü anlaşma yeterli mi? Hukuken sözleşme kurulabilir ama ispat sorununa açıktır. Konsinyede yazılı sözleşme ve şerhli irsaliye pratik bir zorunluluktur.
Satılmayan mal için para isteyebilir miyim? Hayır. Konsinyenin tanımı gereği satılmayan mal iade edilir, bedeli talep edilemez.
Konsinye ile bayilik aynı şey mi? Değil. Bayi malı satın alır, mülkiyet ona geçer. Konsinyide mülkiyet satışa kadar mal sahibinde kalır.
Özet
Konsinye, satın alma riskini üstlenmeden mal bulundurmanın yoludur. İşleyişini üç şey belirler: sevk irsaliyesine konsinye şerhinin düşülmesi, faturanın gönderim anında değil satış anında kesilmesi ve tarafların yükümlülüklerinin yazılı sözleşmeye bağlanması.
Bu üçü eksiksizse konsinye her iki taraf için de rahat bir yöntemdir. Eksikse, mal sahibi çoğu zaman hem malını hem parasını aynı anda kaybetme riskiyle karşılaşır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Belge düzeni ve vergi uygulamaları işletmenin durumuna göre değişebildiğinden mali müşavirinize danışmanızı öneririz. Son güncelleme: 18 Ağustos 2026.
